آنان باشد تا اختلاف عصر تأليف و بعد زمانى ميان دو مؤلّف « 1 » . 5 - طرز طرح مسائل و ترتيب و روش بحث و استدلال و دقت و تحقيق در آنها با شيوهء معهود شيخ رئيس تفاوت دارد يعنى طريق تحليل و تعليل شيخ از آنچه در اين كتاب ديده مىشود عميق‌تر و استوارتر است . 6 - مؤلّف قراضهء طبيعيّات بمذهب غائى معتقد است و هر چند آثار اين مذهب در مصنّفات شيخ رئيس نيز وجود دارد ولى مذهب غائى شيخ تا اين حد عامّ و جازم و راسخ نيست . 7 - در بعض مسائل ميان آراء شيخ رئيس چنان كه در مصنّفات او ملاحظه مىشود با آنچه در اين كتاب آمده اختلاف يا تناقض وجود دارد ، مثلا رأى مؤلّف قراضهء طبيعيّات در باب جنبيدن گوش حيوانات گوشدار

--> ( 1 ) - سبب ديگر در اختلاف اسلوب تحرير و كهنه نمودن بعض تاليفات نسبت بشيوهء بيان زمان تاليف آنها ظاهرا عادتى بوده كه بعضى از مؤلفان در استعمال كلمات فارسى نامألوف داشته‌اند . شهمردان بن ابو الخير در انتقاد اين دسته از مصنفان در كتاب روضة المنجمين گويد : « و از همه طرفه‌تر آنست كه چون كتابى بپارسى كنند گويند : از بهر آن بدين عبارت نهاديم تا آن كس كه تازى نداند بىبهره نماند . پس سخنهائى همىگويند درى ويژهء مطلق كه از تازى دشوارترست و اگر سخنهاى متداول گويند دانستن آسانتر بود . » ( رش : آقاى دكتر مهدى بيانى ، نمونهء سخن فارسى ص 171 ) . نيز رش : شهمردان بن ابو الخير ، نزهت‌نامهء علائى ، نسخهء خطى كتابخانهء مجلس شوراى ملى ايران شمارهء 784 ص 14 - اين امر نيز واضح است كه انشاء كتاب بر حسب موضوع آن فرق و تفاوت پيدا مىكند چنان كه مثلا سفرنامهء حكيم ناصر با آنكه پيش از زاد المسافرين و جامع الحكمتين و وجه دين او نوشته شده از حيث شيوه و سبك جديدتر از آن تاليفات مىنمايد .